19-10-10

Boek: J M Coetzee, wachten op de barbaren

barbaren.jpgTientallen jaren al bestuurt de beschaafde, oude magistraat naar ieders tevredenheid het dorpje aan de grens. Zorgeloos leeft hij van de ene dag in de andere, genietend van zijn hobby's en zijn flirts. Wanneer een afgezant van de regering het decreet uitvaardigt dat de barbaren in het grensgebied moeten worden vervolgd, kan de oude man niet veel begrip opbrengen voor het standpunt van zijn meerderen. Hij heeft meer sympathie voor die zogenaamde barbaren, een nomadenvolk dat niemand kwaad doet.

Aanvankelijk probeert hij de machthebbers tot rede te brengen en raakt zo steeds meer in het conflict betrokken. Tegelijkertijd wil de magistraat zich het liefst terugtrekken in zijn eigen wereld, waarin hij de klassieken leest en een vergeten taal bestudeert. Als hij een erotische relatie krijgt met een van de slachtoffers van het overheidsgeweld - een door de martelingen van haar ondervragers kreupel en blind geworden meisje - voelt hij zich toch geroepen tot een wilde actie. Hij komt in de gevangenis terecht en wordt zelf als een barbaar behandeld.

Op subtiele wijze beschrijft Coetzee in de oude man niet simpelweg een bestuurder met een gewetensconflict, maar iemand die heen en weer wordt geslingerd tussen medeplichtigheid, onverschilligheid en verzet.

--

Barbaren zijn woestelingen die enkel aan plunderen en oorlog denken. Alleen: wie is er een barbaar? Het ongekende en onbeminde volk dat probeert te overleven of het gecultiveerde eigen volk dat angstvallend zich probeert af te schermen van invloeden van buitenuit. Twee volkeren die - mits een kleine inspanning - in een soort harmonie naast elkaar kunnen bestaan. Maar is die bereidheid er wel? Wat gebeurt er als de centrale regering beslist dat het tijd is voor actie? Dat kleine, niets zeggende overtredingen van barbaren op brutale wijze bestraft dienen te worden? Voor je het weet worden mensen gefolterd en trekt een troep soldaten ten oorlog. En uiteindelijk is iedereen slechter af dan voorheen. Kijk maar naar wat er in Israel gebeurt. Of dichter bij huis...

'Wachten op de barbaren' is een universeel verhaal over apartheid, angst voor het onbekende en eigenbelang. Het beschrijft gevaarlijke, al om tegenwoordige angsten en opvattingen. "Wij zijn de goeien, de anderen slecht." Maar: is dit wel zo? en: wat gebeurt er met de enkeling die dit in vraag durft te stellen?

04-10-10

Boek : Jed Rubenfeld - Interpretation of murder ( moordduiding )

murder.jpgEind augustus 1909 kwam Sigmund Freud in New York aan voor zijn eerste en enige bezoek aan Amerika.

Terug in Wenen, sprak of schreef hij zelden meer over die reis, maar de rest van zijn leven noemde hij alle Amerikanen 'wilden'.
Dit gegeven inspireerde Jed Rubenfeld tot het schrijven van de ingenieuze historische thriller Moordduiding. Het verhaal begint als volgt:

Op een dag wordt het lichaam van een zeer rijke jonge vrouw ontdekt in een luxueus appartement met uitzicht over Manhattan. Ze is vastgebonden, met een zweep bewerkt en gewurgd. De burgemeester van New York vraagt Freud om zijn vernieuwende, onconventionele gedachtegoed in te zetten bij het oplossen van deze moordzaak, maar Freud laat het over aan een onervaren Amerikaanse collega. En dan blijkt: sommige moorden tarten elke analyse.

Oordeel

"Interpretation of murder" is een historische roman die zich afspeelt in het New York van begin 1900. Dat is niet toevallig gekozen. Die tijd bracht Freud samen met zijn leerling Jung een bezoek aan Amerika. Het zou zijn eerste en enige bezoek worden. "Amerikanen zijn wilden" verklaarde Freud achteraf. Meer wou hij niet kwijt over die trip en dat is natuurlijk - nu nog - voer voor speculaties. Hét ideale uitgangspunt voor een boek.

Voor de lezer is dit een interessant uitgangspunt omdat we niet alleen inzicht verwerven in het tijdsbeeld en het New York van vorige eeuw, maar ook een duidelijker beeld krijgen van de theorieen van Freud. Die theorieen lijken vandaag de dag nogal belachelijk - met name het oedipuscomplex ( alles vindt zijn oorsprong in een verdrongen seksuele binding tussen kind en ouder ) - maar zijn uiteindelijk toch de basis voor de hedendaagse psycho-analyse.

Freuds gedachtengoed wordt ietwat populair voorgesteld aan de hand van een soort case studie, een heus moordverhaal. Dit komt de leesbaarheid van het boek ten goede. Het zet je aan tot lezen. Het wordt een soort page-turner. Anderzijds komt de plot nogal geforceerd over. Uiteindelijk blijf je achter met de vraag wat nu het belangrijkste is/was : het beeld van New York, Freud zijn ideeen of het verhaal zelf ? Een heleboel dat tot nadenken aanzet.

Leuk toetje : Shakespeares Hamlet en de theorieën rondom het beruchte citaat 'to be or not to be'.

14-09-10

Wat is vrijheid ?

'De Zahir' van Paulo Coelho heeft ons een boel doen nadenken over het begrip vrijheid. Je kan vrij makkelijk stellen dat vrijheid zin geeft aan het leven, alleen moet je dat begrip nog altijd weten op te vullen. En daar ging onze discussie vorige donderdag over.

"Vrijheid is kunnen doen waar je zin in hebt", zo stelde Iphigeneia.
"En wat houdt dat precies in?" vroeg Gaea.
"Vrij simpel, tijd hebben en maken voor je hobbies. Uitgaan, naar concerten gaan, boeken lezen, reizen ... "
"Veel hobbies worden ons opgedrongen. Van vrijheid is dan geen sprake." wist Cybele.
"Wat bedoel je?" ik kon niet echt volgen.
"Een voorbeeldje: veel festivals zijn tegenwoordig uitverkocht omdat veel mensen het gevoel hebben dat ze er bij moeten horen. Niet omdat ze dat zelf willen."
"In feite wordt ons een boel opgedrongen. We moeten ons huishouden doen, werken om centjes te verdienen, als je kinderen hebt ben je daar een groot deel van je tijd mee bezig... Veel tijd schiet er niet over." ging Danu enthousiast verder.
"Vrijheid is geen rekening te moeten houden met je omgeving." wist Iphigeneia.
"Vrijheid is niks doen. Gewoon een dagje luieren, in de zetel gaan liggen en tv kijken." probeerde Danu.
"Je vervelen kan je niet echt vrijheid noemen." wist Gaea.
"Vrijheid is het gevoel hebben dat niemand je leven bepaalt." probeerde ik aan te vullen. "Ik spreek over een gevoel omdat in realiteit we steeds door anderen en de maatschappij beinvloed worden."
"Interessant", vond Gaea, "wat meteen inhoudt dat niemand vrij is."
"Vrijheid is aanvaarden dat je niet vrij bent." was de conclusie van Danu.


Maw : VRIJHEID BESTAAT NIET.

09-09-10

Paulo Coelho - The zahir (bespreking)

Inhoud:
Een internationaal beroemde schrijver is zo druk doende met zijn literaire werk en de plichtplegingen die dat met zich meebrengt, dat hij niet in de gaten heeft dat hij zich langzaam van zijn vrouw, Esther, verwijdert. Zij was de vrouw die hem zover gekregen had datgene te doen wat hij werkelijk wilde: een boek schrijven. Dat boek, over een pelgrimstocht naar Santiago, beleefde een stille triomf over de wereld en werd gevolgd door een mondiale bestseller over een jongen die op zoek gaat naar een schat. Op het toppunt van zijn roem, wanneer zij in Parijs bij hem is ingetrokken, neemt Esther het besluit oorlogscorrespondente te worden. Ze wil weten waarom de mensen niet gelukkig zijn en denkt daar achter te komen in een oorlogssituatie.

Het laatst wordt zij in Parijs gezien met een man met Mongoolse trekken. Dan is ze ineens verdwenen en verdenkt men in eerste instantie de schrijver hiermee iets van doen te hebben. Wat volgt is een lange tocht waarin hij naar zijn verdwenen geliefde op zoek is - een odyssee die hem de ruimte geeft na te denken over zijn relatie met Esther, over de liefde en over verdwijnende culturen waarin liefde een centrale plaats heeft.

Oordeel:
Dit is een boek dat je niet op 1 2 3 uit hebt. Het verhaal leest op zich redelijk vlot, maar wat je leest stemt tot nadenken. Maw: af en toe heb ik het boek naast me neergelegd om wat te filosoferen. Alleen of samen met de andere heksjes.

Het onderwerp van het boek, de zin van het leven, is de kernvraag die iedereen zich wel eens stelt. Wat maakt het leven boeiend? 'Vrijheid' is een voor de hand liggend antwoord. Alleen: wat is vrijheid? De mogelijkheid om zelf te kiezen en te beslissen. Klinkt voor de hand en toch is er een grote 'maar'. Want al onze keuzes, al onze beslissingen worden al dan niet bewust beinvloed door onze naasten en het algemeen gedachtegoed. We houden met andere woorden rekening met wat anderen van ons denken en verwachten.

Die factoren die ons verhinderen vrij te zijn (ongeacht de definitie van vrijheid), noemt men - als ze extreme vormen aannemen - een obsessie ofte onze Zahir. "Zahir is Arabisch en betekent: zichtbaar, aanwezig, onmogelijk om onopgemerkt te blijven. Iets wat of iemand die, wanneer we ermee in contact komen, langzaam beslag legt op onze gedachten zodat we ons uiteindelijk op niets anders meer kunnen concentreren. Dit kan men zien als heiligheid, of waanzin".

De verdienste van Paulo Coelho is dat hij ons genoeg elementen aanrijkt om over na te denken. Oplossingen mag je bij het lezen van dit boek niet verwachten. Zelf vond ik dat enorm boeiend. Anderen noemen dat saai en een obstakel. Want al die filosofische beschouwingen halen de vaart uit het boek. Het verhaal zelf wordt er een pak minder interessant door. Meer nog: het wordt slechts bijzaak.